Όση ρητορική τέχνη κι αν θελήσει σήμερα ο κήρυκας του Θείου λόγου να επιστρατεύσει, ώστε να περιγράψει την μεγαλειώδη προσωπικότητα του πρυτάνεως των ιεροκηρύκων όλων των εποχών, μάλλον μάταια θα το προσπαθήσει, αφού θα σταθεί αδύνατο κάτι τέτοιο. Φτωχές οι λέξεις και τα φραστικά σχήματα για να αποδώσουν εκείνα τα οποία ο άγιος πατήρ ημών Ιωάννης αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως εκφώνησε και έγραψε, ώστε η Εκκλησία δια μέσου της συνειδήσεως των πιστών της να τον ονομάσει «Χρυσόστομο».
Γεννήθηκε το 354 στην Αντιόχεια και μεγάλωσε μέσα σε μια χριστιανική οικογένεια. Ορφάνεψε νωρίς από πατέρα και την αγωγή του ανέλαβε εξ ολοκλήρου η μητέρα του Ανθούσα η οποία έκανε τον Ιωάννη να αγαπήσει την αρετή. Οι σπουδές του παραπάνω από σπουδαίες και αξιόλογες στην ρητορική, τη νομική και τη φιλοσοφία. Η θύραθεν παιδεία όμως δεν μπορούσε να γεμίσει τις υπαρξιακές αναζητήσεις του. Φεύγει από τον κόσμο, κατευθύνεται στην έρημο, στην ησυχία της οποίας , μέσα από την προσευχή και τη νηστεία, μελέτησε τον εαυτό του. Η μελέτη των Γραφών είναι πλέον η μοναδική του ενασχόληση, με αποτέλεσμα να αποκτήσει βαθιά γνώση , η οποία φαίνεται στις πολλές ερμηνευτικές ομιλίες του. Όμως η άσκηση επηρέασε την υγεία του και για το λόγο αυτό χρειάστηκε να επιστρέψει στον κόσμο, όπου δέχτηκε το μέγα της ιεροσύνης υπούργημα.
Τα κηρύγματα του ξεσηκώνουν την πόλη. Ώρες ατέλειωτες περιμένουν οι χριστιανοί για να ακούσουν τον λόγο του αγίου Πατρός, ο οποίος μιλάει για την ελεημοσύνη, την ταπεινοφροσύνη και τη μετάνοια. Το σχέδιο του Θεού τον οδηγεί στη Βασιλεύουσα όπου ως αρχιεπίσκοπος της στιγματίζει την αδικία, την υπερπολυτέλεια και την υποκρισία. Δίνοντας το καλό παράδειγμα εκποιεί την περιουσία της αρχιεπισκοπής, για την ανέγερση πτωχοκομείων, νοσοκομείων και ξενώνων.
Σύντομα ο φθόνος και η εχθρότητα κατά του αγίου έκαναν την εμφάνιση τους. Κοσμικοί μα και εκκλησιαστικοί παράγοντες δείχνουν πλέον φανερά την εχθρική τους διάθεση. Συνεργάσθηκε η κακία με τη ζήλεια και τη συκοφαντία και τον εξόρισαν μακριά. Ο λαός έτοιμος να υπερασπίσει τον επίσκοπο του, αλλά εκείνος τους σταματάει διδάσκοντας τι σημαίνει το εκκλησιαστικό ήθος. Υπέμεινε την αδικία με αταραξία και σιωπή. Ασυμβίβαστος με την έπαρση της εξουσίας ακολούθησε το δρόμο της πικρής εξορίας.
Ένας σεισμός όμως που συνταράσσει την Κωνσταντινούπολη, κάνει την αυτοκράτειρα Ευδοξία να ζητήσει την επιστροφή του αγίου πίσω αφού θεωρεί πως είναι σημάδι του Θεού. Δυστυχώς όμως δύο μήνες μετά και πάλι ο Ιωάννης εξορίζεται, πρώτα στην Κουκουσό της Αρμενίας και αργότερα στην Πιτυούντα, στην ανατολική όχθη της Μαύρης Θάλασσας. Όμως ήδη το ασθενικό σώμα του αγίου άρχιζε να καταρρέει από τις κακουχίες κι έτσι στις 14 του Σεπτέμβρη του έτους 407, ανήμερα της εορτής της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού, παρέδωσε το πνεύμα του στα χέρια του Κυρίου που τόσο μα τόσο πολύ αγάπησε λέγοντας : «Δόξα τω Θεω πάντων ένεκεν».
Το συγγραφικό έργο του αγίου Πατρός αποτελεί πλούτο αμύθητο για την Θεολογία ανατολής και δύσης. Ομιλίες, Πραγματείες και Επιστολές καθοδηγούν ερμηνευτές και μελετητές της Αγίας Γραφής, ώστε να έχουν ασφαλή πορεία, χωρίς τον κίνδυνο της αίρεσης και της παρερμηνείας.
Μεγάλη η αγωνία του για της ψυχές του ποιμνίου του. Δεν τους κοιτάζει αφ΄ υψηλού. Δεν είναι για αυτόν ένα απρόσωπο και ανώνυμο κοινό. Είναι τα παιδιά του, για τα οποία πονάει όταν βλέπει πως η συμπεριφορά και οι καθημερινές τους συνήθειες δεν συνάδουν με την χριστιανική τους ιδιότητα. Δεν φοβάται μήπως και τους κακοκαρδίσει. Δεν τον ενδιαφέρει να γίνει αρεστός χαϊδεύοντας τις αδυναμίες τους. Υψώνει τη φωνή, μιλάει έντονα κι αυστηρά : «Σήμερα όλοι σας έχετε μεγάλη χαρά. Μόνον εγώ έχω απέραντη λύπη. Κι αυτό, γιατί όταν αναλογισθώ πως όταν περάσει εορτή κι αυτό το πλήθος πάλι θα εξαφανισθεί. Καίγομαι και λυπούμαι κατάκαρδα. Τόσα παιδιά γέννησε η Εκκλησία και όμως δεν τα βλέπει για να τα απολαύσει σε κάθε σύναξη, αλλά μόνον όταν υπάρχει κάποια μεγάλη εορτή. Πόση αγαλλίαση πνευματική, πόση χαρά, πόση δόξα για το Θεό, πόση ωφέλεια για τις ψυχές θα υπήρχε, αν σε κάθε σύναξη βλέπαμε να είναι γεμάτη η εκκλησία ; Τι μπορώ, για πες μου, να σε διδάξω για όλα τα αναγκαία της πίστεως, όταν έρχεσαι στην εκκλησία μία ή δύο φορές το χρόνο ; Για την ψυχή, για το σώμα, για την αθανασία, για τη Βασιλεία των ουρανών, για την κόλαση, για την γέενα, για την μακροθυμία του Θεού, για την συγχώρηση, για τη μετάνοια, για το βάπτισμα, για την άφεση των αμαρτιών, γι΄ αυτή την διμιουργία, την ουράνια και την επίγεια, για την φύση των αγγέλων, για την κακουργία των δαιμόνων, για τα τεχνάσματα του διαβόλου, για τον τρόπο ζωής των Χριστιανών, για τα δόγματα και την ορθή πίστη, για τις διεφθαρμένες αιρέσεις;» (Λόγος εις το άγιον Βάπτισμα)
Όμως μεγάλη είναι η αγωνία του και για τη μετοχή των Χριστιανών στο μυστήριο της ζωής : «Υπάρχει ένα αμάρτημα. Ποιο; Το να μην προσέρχεσθε με φρίκη, αλλά κλωτσώντας, χτυπώντας, γεμάτοι θυμό, φωνάζοντας, κοροϊδεύοντας, σπρώχνοντας ο ένας τον άλλο, γεμάτοι ταραχή…Στην αγορά να υπάρχει ησυχία και στην εκκλησία κραυγές; Στο πέλαγος γαλήνη και στο λιμάνι τρικυμία; Γιατί θορυβείς; Πες μου, άνθρωπε μου, γιατί βιάζεσαι; Νομίζεις πως βρίσκεσαι ανάμεσα σε ανθρώπους; Και δεν είναι το μυαλό σου σκέτη πέτρα, το να νομίζεις πως αυτή τη στιγμή πατάς στη γη και δεν συγχορεύεις με τους αγγέλους; Μυστήρια λέγονται και όντως είναι. Όπου δε υπάρχουν μυστήρια εκεί επιβάλλεται σιγή. Με πολλή λοιπόν σιγή, με πολλή ευταξία, με την πρέπουσα ευλάβεια να προσερχώμεθα σε αυτή τη θυσία». (Λόγος εις το άγιον Βάπτισμα)
Αν και έχουν περάσει 1600 και πλέον χρόνια από τότε που ο άγιος Ιωάννης διατύπωσε τις παραπάνω σκέψεις για τους χριστιανούς της εποχής του, ακούγοντας τον βρίσκουμε πολλές ομοιότητες και για την δική μας εποχή. Πολλές φορές η ίδια αδιαφορία για την πνευματική μας ζωή, η ίδια έλλειψη σεβασμού και ευλάβειας κατά την τέλεση των ιερών μυστηρίων, είτε πρόκειται για την Θεία Ευχαριστία, είτε για το Βάπτισμα, είτε για το Γάμο, είτε για τα υπόλοιπα μυστήρια της Εκκλησίας μας.
Ο λόγος όμως του αγίου, είναι φορές που γίνεται ποιητικός, σαν μουσική υπερκόσμια, καταφέρνοντας να προκαλέσει ρίγη συγκινήσεως στον ακροατή και αναγνώστη. Οι λέξεις σαν τις νότες μουσικές από καλοκουρντισμένη μελωδική λύρα :
«Εγώ Πατήρ, εγώ νυμφίος, εγώ οικία, εγώ τροφεύς, εγώ ρίζα, εγώ θεμέλιος.
Παν όπερ αν θέλης εγώ. Μηδενός εν χρεία καταστής.
Εγώ δουλεύσω. Ήλθον γαρ διακονήσαι, ου διακονηθήναι.
Εγώ και φίλος και ξένος και κεφαλή και αδελφός και αδελφή και μήτηρ. Πάντα εγώ. Μόνον οικείως έχε προς εμέ.
Εγώ πένης διά σε και αλήτης διά σε, επί σταυρού διά σε, επί τάφου διά σε, άνω υπέρ σου εντυγχάνω τω Πατρί, κάτω υπέρ σου πρεσβευτής παραγέγονα παρά του Πατρός.
Πάντα μοι συ και αδελφός και συγκληρονόμος και φίλος και μέλος.
Τι πλέον θέλεις;»
Ποιος άραγε θα μπορούσε καλύτερα να περιγράψει αυτή την θυσιαστική σχέση του Θεού που γίνεται άνθρωπος , με τον καθένα από εμάς τους μικρούς, ταπεινούς και ανάξιους;
Ώρες ατέλειωτες θα μπορούσε κανείς να μιλάει για τον σήμερα τιμώμενο άγιο Ιωάννη. Αδύνατο όμως να χωρέσει ο ωκεανός των λόγων και των διδαχών του σε μια τόσο δα μικρή σταγόνα του πεπερασμένου χρόνου.
Όμως αγαπητοί μου αδελφοί, σήμερα εορτάζει και ο δικός μας Χρυσόστομος. Ο άγγελος της τοπικής μας Εκκλησίας. Ο Επίσκοπος και Πατέρας μας. Ο άνθρωπος που με όλη του τη ζέση διδάσκει καθημερινά με το βίωμα και το λόγο στο ποίμνιο του, τις ευαγγελικές επιταγές για την κατά Χριστόν ζωή. Η ενδελεχής σπουδή στο έργο του αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, δικαίως τον κατατάσσει σε έναν από τους πλέον έγκριτους «χρυσοστομολόγους» της Ορθοδόξου Θεολογίας. Όσοι ζούμε κοντά του, μαθαίνουμε από την αγάπη του για την Εκκλησία, την ποιμαντική αγωνία για τις ανάγκες των ανθρώπων, τον ζήλο για την μελέτη της Αγίας Γραφής και των Πατέρων της Εκκλησίας, την επιμονή στη Λειτουργική τάξη, τον έρωτα του για τη διακονία του ιερού κηρύγματος.
Σεβασμιώτατε Πάτερ και Δέσποτα, δράττομαι της ευκαιρίας κατά την σημερινή πανεπίσημη και εφρόσυνη ημέρα να εκφράσω τα συναισθήματα όλων μας, κλήρου και λαού της θεοσώστου επαρχίας σας, ευχόμενος εκ βάθους καρδίας, ο Θεός να σας χαρίζει «έτη πολλά» ,εσάς αλλά και του πνευματικού σας αναστήματος του πρωτοσυγκέλου της μητροπόλεως μας πατρός Χρυσοστόμου, έτη κοσμούμενα από τις αρετές του προστάτου αγίου σας, ώστε να καυχώμεθα εν Κυρίω για τον δικό μας χρυσόκαρδο Χρυσόστομο, τον ταπεινό Επίσκοπο και στοργικό πατέρα. ΑΜΗΝ!
Ελευθερούπολη, 13 Νοεμβρίου 2010
Αρχιμ. Ιουστίνος Κεφαλούρος
